Drift av ein gard inneber mange ulike risikofaktorar, frå dyresjukdom og maskinuhell til ekstremver og brann. For å drive trygt og lønsamt må du kjenne til desse risikoane og ha ein plan for korleis du handterer dei. Beredskapsplanar og risikovurderingar er derfor viktige verktøy for alle som driv landbruk.
Ein beredskapsplan skildrar kva du gjer når noko går galt på garden, til dømes brann, sjukdom blant dyr eller flaum. Risikovurdering handlar om å identifisere kva som kan gå gale og kor alvorleg det er. Saman dannar dette grunnlaget for å velje riktige forsikringar.
Ein beredskapsplan er eit skriftleg dokument som fortel kva du og dei tilsette skal gjere i ein krisesituasjon. Det kan vere alt frå straumstans og vasslekkasje til alvorleg sjukdom hos husdyra eller brann i driftsbygningen. Planen gjer at alle veit kva dei skal gjere, og at du ikkje må improvisere i ein stressande situasjon.
Ei risikovurdering er prosessen der du systematisk kartlegg kva som kan gå gale, kor sannsynleg det er, og kva konsekvensar det vil ha. Risikovurdering er ikkje berre nyttig, det er også eit lovkrav etter arbeidsmiljølova for verksemder med tilsette. For landbruksføretak er dette særleg viktig fordi gardsarbeid er forbunde med mange potensielle farer, og fordi ein stor del av verdiane ofte er konsentrert på ein stad.
Start med å lage ei liste over alle aktivitetar og område på garden: maskinkøyring, dyrehald, lagring av drivstoff og plantevernmiddel, elektriske anlegg og så vidare. For kvart punkt spør du: kva kan gå gale, kor sannsynleg er det, og kor alvorleg er det om det skjer? Dette kan du sette inn i ein enkel tabell med kolonnane fare, sannsynlegheit, konsekvens og tiltak.
Når risikovurderinga er ferdig, bruker du ho som grunnlag for beredskapsplanen. Planen bør innehalde klare ansvarsfordelingar, til dømes kven som varslar veterinær ved sjukdomsutbrot, kven som ringjer brannvesenet og kven som har ansvar for å evakuere dyr. Ta med viktige telefonnummer, plasseringa av sløkkeutstyr og rutinar for å stenge av vatn og straum. Planen skal vere lett tilgjengeleg, gjerne hengd opp på eit synleg stad i driftsbygningen.
Forsikringsbehovet heng tett saman med kva risiko risikovurderinga di avdekte. Det finst fleire typar forsikringar som er relevante for landbruk: bygningsforsikring dekker driftsbygningar og bustadhus, lausøyreforsikring dekker maskinar og utstyr, og husdyrforsikring dekker tap av dyr på grunn av sjukdom eller ulukke. I tillegg finst det avlingsskadeforsikring som gir erstatning dersom avlinga vert øydelagd av til dømes tørke eller flaum.
For å vurdere kva du treng, bør du rekne ut den faktiske verdien av det du ønskjer å sikre. Snakk med forsikringsselskapet og ver nøye med å lese vilkåra, særleg kva som ikkje er dekt. Mange gardbrukarar er underforsikra fordi dei ikkje har oppdatert forsikringssummen i takt med prisvekst eller nyinvesteringar. Husk også at nokre forsikringar krev at du har gjennomført risikovurdering og har ein oppdatert beredskapsplan for å utbetale full erstatning.
Ein vanleg feil er å lage beredskapsplanen ein gong og så aldri oppdatere han. Garden endrar seg over tid, du får ny maskinpark, fleire tilsette eller nye driftsgreiner, og planen må følge med. Set av tid ein gong i året, gjerne om hausten, til å gå gjennom planen og risikovurderinga.
Ein annan vanleg feil er at risikovurderinga berre ser på dei mest opplagte farene og overser dei som er mindre synlege, til dømes cyberangrep mot garden si bookingsystem eller forureining av drikkevasskjelda. Prøv å involvere andre, gjerne tilsette, naboar eller faglege rettleiarar, slik at du får fleire perspektiv. For å øve best kan du lage ein enkel case der noko går galt på ein fiktiv gard, og deretter trene på å fylle ut risikovurdering og beredskapsplan for den situasjonen. Diskuter resultata med medelevar eller kollegaer.
Gard Bakken AS held til i eit område med hyppige vinterstormar. Eigaren vil gjennomføre ei risikovurdering for straumstans og lage ein enkel beredskapsplan for dette. Korleis gjer han det?
Fasit: Risikovurdering: Straumstans er sannsynleg og har alvorlege konsekvensar for mjølking og ventilasjon. Beredskapsplan: Anskaff naudaggregat, etabler rutine for manuell mjølking, tren tilsette, dokumenter plassering av utstyr og avtaler med nettselsk og veterinær.
Steg 1: Identifiser faren, her straumstans. Steg 2: Vurder sannsynlegheit, det skjer fleire gonger i året. Steg 3: Vurder konsekvens, mjølkerobot stoppar, dyr lir og det er risiko for store tap. Steg 4: Bestem tiltak, kjøp aggregat, tren tilsette i manuell mjølking. Steg 5: Skriv beredskapsplan med kven som gjer kva, kor utstyret er, og kven som skal varslast.
Prøv Lekselos gratis i 14 dager for å lese hele forklaringen, se eksemplet steg for steg og øve på vg3 landbruk tilpasset deg.
Lekselos loser barnet gjennom oppgaven ett steg om gangen, så det lærer i stedet for å kopiere. Du får ukeplan, prøver og gloser samlet, og ser hva som er gjort. Forankret i LK20, laget i Norge. 14 dager gratis, uten kort.
Ein beredskapsplan bør innehalde ei oversikt over moglege kriser, klar ansvarsfordeling mellom personar på garden, viktige telefonnummer og konkrete handlingsrutinar for kvar type krise. Han bør vere lett tilgjengeleg og oppdaterast jamleg.
Ja, arbeidsmiljølova krev at alle verksemder med tilsette gjennomfører risikovurdering. Mange gardar har òg tilsette i sesong eller fast, og er derfor pliktige til å gjere dette systematisk.
Dei viktigaste er bygningsforsikring, lausøyre- og maskinpark-forsikring, husdyrforsikring og avlingsskadeforsikring. Kva du faktisk treng avheng av driftsforma di og resultata frå risikovurderinga.
Beredskapsplanen bør gjennomgåast minst ein gong i året, og alltid når garden får ny maskinpark, nye driftsgreiner eller nye tilsette. Ein utdatert plan kan vere like farleg som ingen plan.
Start med å liste opp alle aktivitetar og område der noko kan gå gale. Vurder deretter sannsynlegheit og konsekvens for kvar fare, og bestem konkrete tiltak som reduserer risikoen. Ein enkel tabell er eit godt verktøy for dette.
Forankring i læreplanen: Kompetansemål (LK20): Fag: Læreplan i vg3 landbruk Trinn: Gårdsdrift Kompetansemål: Eleven skal kunne utarbeide beredskapsplaner, gjennomføre risikovurderinger og vurdere behovet for forsikringer. Nynorsk: Eleven skal kunne utarbeide beredskapsplaner, gjennomføre risikovurderinger og vurdere behovet for forsikringer. Kjerneelement: Sikkerhet og kvalitet (Kilde: Utdanningsdirektoratet)
Lekselos loser deg gjennom oppgaver med hint, ikke fasit, og lager øving tilpasset deg. Prøv gratis.
